07-11-2026 (Α2)
Λύτος Δ. Κωνσταντίνος
Α) Πώς αυξάνονται οι πραγματικοί μισθοί και η αγοραστική
δύναμη
Η ουσιαστική αύξηση των πραγματικών μισθών, δηλαδή της
αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων, προκύπτει κυρίως από την αύξηση της
παραγωγικότητας της οικονομίας.
Ο μηχανισμός είναι συγκεκριμένος: οι επενδύσεις, η τεχνολογική πρόοδος και οι καλύτερες υποδομές επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να παράγουν περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες με την ίδια εργασία. Έτσι αυξάνεται η παραγωγικότητα, δημιουργείται μεγαλύτερος πλούτος και διαμορφώνονται οι προϋποθέσεις για υψηλότερες αμοιβές.
Φυσικά, στην αύξηση των μισθών παίζουν ρόλο ο ανταγωνισμός
στην αγορά εργασίας, η διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων, η φορολογία και
η κατανομή του παραγόμενου πλούτου. Σημαντικό ρόλο παίζει, επομένως, και η
ποιότητα της οικονομικής πολιτικής που εφαρμόζει ένα κράτος.
Όλοι αυτοί οι παράγοντες, όμως, λειτουργούν μέσα στα όρια
που θέτει η παραγωγικότητα της οικονομίας. Οι μισθοί δεν αυξάνονται μακροχρόνια
και σε πραγματικούς όρους απλώς επειδή γίνονται απεργίες και πορείες. Όταν οι
μισθοί αυξάνονται διαρκώς χωρίς αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας,
δημιουργούνται πληθωριστικές πιέσεις ή ανάγκη χρηματοδότησης μέσω δανεισμού, με
κίνδυνο να προκληθούν σοβαρές οικονομικές ανισορροπίες και κρίσεις.
Άρα, οι μισθοί που απολαμβάνουν σήμερα οι εργαζόμενοι στις
ευρωπαϊκές χώρες είναι το αποτέλεσμα της οικονομικής ανάπτυξης και της αύξησης
της παραγωγικότητας δεκαετιών και όχι απλώς «των αγώνων της Αριστεράς».
Η ιστορική εμπειρία των δυτικών οικονομιών δείχνει ότι σε
μια ώριμη οικονομία, μια μακροχρόνια αύξηση της πραγματικής αγοραστικής δύναμης
κατά 1-2% ετησίως αποτελεί αξιόλογη επίδοση.
Τι σημαίνουν πρακτικά αυτά τα ποσοστά;
Αν ένας εργαζόμενος έχει πραγματικό μισθό 1.000 ευρώ και η
αγοραστική του δύναμη αυξάνεται κατά 2% ετησίως:
Σε 10 χρόνια θα αντιστοιχεί σε αγοραστική δύναμη 1.219 ευρώ.
Σε 20 χρόνια σε 1.486 ευρώ.
Σε 30 χρόνια σε 1.811 ευρώ.
Δηλαδή, η αύξηση 2% τον χρόνο σημαίνει περίπου 22%
μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη ανά δεκαετία.
(Βεβαίως, το παραπάνω αποτελεί ένα ενδεικτικό παράδειγμα που
αφορά μια ώριμη δυτική οικονομία. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως σε οικονομίες που
βρίσκονται σε φάση ταχείας ανάπτυξης ή ανασυγκρότησης μετά από έναν πόλεμο, οι
ρυθμοί αύξησης της πραγματικής αγοραστικής δύναμης μπορεί να είναι σημαντικά
υψηλότεροι. Αυτό, όμως, συνήθως συμβαίνει επειδή ξεκινούν από πολύ χαμηλότερο
επίπεδο και έχουν μεγαλύτερα περιθώρια ανάπτυξης. Επομένως, το 1-2% δεν
αποτελεί έναν καθολικό κανόνα, αλλά ένα ενδεικτικό μέγεθος που χρησιμοποιούμε
για να κατανοήσουμε τη λειτουργία της οικονομίας και να αντιληφθούμε ότι δεν
υπάρχουν μαγικές λύσεις)
Αυτό σημαίνει ότι η ουσιαστική βελτίωση του βιοτικού
επιπέδου είναι αποτέλεσμα μιας μακράς οικονομικής διαδικασίας. Δεν
επιτυγχάνεται με μια κυβερνητική απόφαση, ούτε με συνθήματα και διαμαρτυρίες.
Οι διεκδικήσεις των εργαζομένων έχουν τη θέση τους, αλλά δεν μπορούν από μόνες
τους να δημιουργήσουν τον πρόσθετο πλούτο που απαιτείται για τη διαρκή αύξηση
των μισθών.
Από τα παραπάνω καταλαβαίνουμε ότι όσα ακούμε στον δημόσιο
διάλογο, με αφορμή το ερώτημα «πώς θα ζήσουμε, αφού δεν μας φτάνουν οι
μισθοί;», όταν καταλήγουν σε απαιτήσεις για αυξήσεις μισθών της τάξης του 20%,
του 30% ή του 40% μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, αποτελούν ακόμη μία
αριστερίστικη μπούρδα!
Θα πει κάποιος: Και τι μπορεί να γίνει; Η απάντηση είναι:
ΤΙΠΟΤΑ! Με τον τρόπο και στο χρονικό πλαίσιο που τίθεται το αίτημα, ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ
ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΤΙΠΟΤΑ.
Αυτό που μπορείς να κάνεις στην πραγματικότητα είναι να
δημιουργήσεις μια οικονομία που παράγει, αναπτύσσεται και αυξάνει σταδιακά την
παραγωγικότητά της, ώστε σε βάθος δεκαετιών να αυξάνεται και η αγοραστική
δύναμη των πολιτών.
Και όλα αυτά υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα μεσολαβήσει
κάποιος πόλεμος ή μια μεγάλη πληθωριστική κρίση, που μπορεί να ακυρώσει την
πρόοδο μιας ολόκληρης δεκαετίας
Β) Πληθωρισμός, επιπτώσεις και αντιμετώπιση
Ο πληθωρισμός, δηλαδή η γενική αύξηση των τιμών, προκαλείται
κυρίως από την αύξηση του κόστους παραγωγής (ενέργεια, πρώτες ύλες), την
υπερβολική ζήτηση σε σχέση με την προσφορά, όταν δηλαδή η συνολική αγοραστική
δύναμη και η ζήτηση στην οικονομία υπερβαίνουν τη δυνατότητα παραγωγής αγαθών
και υπηρεσιών, αλλά και από τις προσδοκίες και τις νομισματικές συνθήκες.
Οι συνέπειές του είναι σημαντικές: μειώνεται η αγοραστική
δύναμη των πολιτών, πλήττονται ιδιαίτερα τα χαμηλά και σταθερά εισοδήματα,
δημιουργείται οικονομική αβεβαιότητα και μειώνεται η πραγματική αξία των
αποταμιεύσεων.
Το βασικό εργαλείο αντιμετώπισής του από τις κεντρικές
τράπεζες είναι η αύξηση των επιτοκίων. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται ο
δανεισμός, η κατανάλωση και οι επενδύσεις, ώστε να μειωθεί η συνολική ζήτηση
και να υποχωρήσουν οι πληθωριστικές πιέσεις. Παράλληλα απαιτείται υπεύθυνη
δημοσιονομική πολιτική και κατάλληλα στοχευμένα μέτρα στήριξης.
Αυτό σημαίνει ότι, για ένα διάστημα, πρέπει να περιοριστεί η
συνολική ζήτηση, ακόμη κι αν αυτό συνεπάγεται μικρότερη κατανάλωση και
χαμηλότερη αγοραστική δυνατότητα για τα νοικοκυριά.
Το να λες «αυξήστε τους μισθούς, δώστε χρήματα, ο κόσμος
έχει πρόβλημα» χωρίς να εξετάζεις τις πληθωριστικές συνέπειες μιας τέτοιας
πολιτικής είναι άλλη μία μπούρδα! Γιατί, για να περιοριστούν οι πληθωριστικές
πιέσεις, πρέπει να μειωθεί η συνολική ζήτηση στην οικονομία. Αυτό αναπόφευκτα
συνεπάγεται οικονομική πίεση για ένα μέρος της κοινωνίας και περιορισμό της
κατανάλωσης.
Πάλι θα αναρωτηθεί κάποιος: Μα είναι σωστό να ακολουθήσουμε
αυτόν τον δύσκολο δρόμο και να ταλαιπωρείται τόσο πολύ ο κόσμος; Ιδίως όταν
ακούει τόσα πολλά για «λεφτόδεντρα» και θεωρεί ότι όσοι τα υπόσχονται έχουν
κάποια ιδιαίτερη οικονομική γνώση ή ικανότητα! (Στην πραγματικότητα, πρόκειται
απλώς για πολιτικά σκουπίδια.) Η απάντηση είναι ΝΑΙ! Αυτή είναι η αναγκαία
οικονομική επιλογή!
Γιατί, αν αυξήσεις τους μισθούς σε περίοδο πληθωρισμού χωρίς
αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί ένας
νέος κύκλος αυξήσεων μισθών και τιμών, παρατείνοντας τον πληθωρισμό. Έτσι, το
τελικό οικονομικό κόστος μπορεί να είναι πολλαπλάσιο.
Δυστυχώς, αυτό δεν το ομολογεί σχεδόν κανένας στον δημόσιο
βίο, είτε επειδή δεν τον συμφέρει είτε επειδή, κατά κανόνα, δεν το γνωρίζει.
Και φυσικά, υπάρχει και ένα ευρύτερο πρόβλημα στην ελληνική κοινωνία: οι
πολίτες δεν έχουν μάθει να ακούν την πραγματικότητα και συχνά δεν θέλουν να την
αποδεχτούν.
Γ) Ακρίβεια
Επιπλέον, όταν ο πληθωρισμός υποχωρεί, αυτό δεν σημαίνει ότι
οι τιμές επιστρέφουν στα προηγούμενα επίπεδα. Σημαίνει απλώς ότι αυξάνονται
πλέον με μικρότερο ρυθμό. Δηλαδή οι αυξημένες τιμές θα παραμείνουν! Έτσι, η
απώλεια της αγοραστικής δύναμης δεν αποκαθίσταται αυτόματα. Χρειάζεται σταδιακή
αύξηση των πραγματικών μισθών και συντάξεων, μέσα από αυξήσεις των ονομαστικών
αποδοχών που υπερβαίνουν τον πληθωρισμό, φορολογικές ελαφρύνσεις και, κυρίως,
αύξηση της παραγωγικότητας.
Αυτό σημαίνει ότι οι πολίτες μπορεί να χρειαστεί να περάσουν
από δύο διαδοχικές περιόδους δυσκολίας: πρώτα κατά την αντιμετώπιση του
πληθωρισμού και στη συνέχεια κατά την προσπάθεια αποκατάστασης της αγοραστικής
δύναμης που χάθηκε. Πρόκειται για μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει αρκετά
χρόνια, χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένο ή εγγυημένο χρονοδιάγραμμα.
Πρακτικά, βλέποντας πόσο χρόνο απαιτεί η αύξηση των
πραγματικών μισθών, ας υποθέσουμε ότι σε μια περίοδο πέντε ετών υψηλού
πληθωρισμού η αύξηση των τιμών μειώνει κατά 20% την αγοραστική μας δύναμη. Αν
στο ίδιο διάστημα οι ονομαστικοί μισθοί αυξηθούν συνολικά κατά 10%,(αυτό είναι
το καλό σενάριο) η πραγματική απώλεια της αγοραστικής δύναμης θα περιοριστεί
περίπου στο 12%.
Εάν στη συνέχεια η οικονομία επιτυγχάνει σταθερή ετήσια
αύξηση της πραγματικής αγοραστικής δύναμης κατά 2%, θα χρειαστούν περίπου έξι
με επτά επιπλέον χρόνια για να καλυφθεί η απώλεια και να επιστρέψουμε στο
επίπεδο αγοραστικής δύναμης από το οποίο ξεκινήσαμε. Επομένως, μιλάμε για
έντεκα έως δώδεκα χρόνια συνολικά, ώστε να ανακτήσουμε το χαμένο έδαφος! ΚΑΤΙ
ΑΝΑΛΟΓΟ ΖΟΥΜΕ ΤΩΡΑ.
ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η αύξηση των πραγματικών μισθών και η αντιμετώπιση του
πληθωρισμού είναι δύο σύνθετες οικονομικές διαδικασίες, που απαιτούν σωστές
πολιτικές, κατάλληλες συνθήκες και χρόνο.
Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Δεν αυξάνονται πραγματικά οι
μισθοί επειδή μια κυβέρνηση το υπόσχεται ή επειδή κάποιοι διαδηλώνουν με πανό
και ντουντούκες. Ούτε αντιμετωπίζεται ο πληθωρισμός χωρίς κόστος, ούτε
αποκαθίσταται η χαμένη αγοραστική δύναμη μέσα σε έναν ή δύο μήνες.
Η οικονομική πολιτική απαιτεί γνώση, σχεδιασμό, συνέπεια και
υπομονή. Οι εύκολες υποσχέσεις μπορεί να είναι πολιτικά ελκυστικές, αλλά δεν
αλλάζουν τους οικονομικούς νόμους και τους πραγματικούς περιορισμούς της
οικονομίας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου