ΙΩΑΝΝΗΣ Κ. ΜΠΟΥΓΑΣ (Ioannis Bougas) - Ιστορία 1940-1949

Ioannis Bougas  ·

ΠΟΡΕΙΑ ΘΑΝΑΤΟΥ!

Η Τραγική Πορεία 1.300 + Βιαίως Σστρατολογημένων Αόπλων αγοριών και κοριτσιών της Ρούμελης προς τον Γράμμο, μεσω Θεσσαλίας και Πιερίας, τον Φεβρουαριο –Μάρτιο 1948. Στις φωτογραφίες δείγμα παιδιών και μαρτυρία δολοφονιών παιδιών.

Απόσπασμα από το έργο μου «Θεσσαλία Πρωτοπόρα 1941-49», Σελ 569-574:

«Τον Φεβρουάριο–Μάρτιο του 1948, στις πεδιάδες και τα βουνά της Θεσσαλίας και στα βουνά της Πιερίας εξελίχθηκε η μεγάλη περιπέτεια μιας κουστοδίας αόπλων νέων, από 14 έως 19–20 ετών βιαίως στρατολογημένων, της ονομασθείσης «Ταξιαρχίας των αόπλων», εκ των οποίων τουλάχιστον 300 ήσαν κορίτσια. Τα περισσότερα προέρχονταν από περιοχές της Στερεάς, και. ξεκίνησαν στις 18 Φεβρουαρίου 1948 από τα έμπεδα του «ΔΣΕ» στη Βράχα–Κλειστό Ευρυτανίας με προορισμό τον Γράμμο και την Ειδική Μονάδα Εφεδρείας 670. Μαζί με παιδιά που προστέθηκαν καθ’ οδόν, στη Δυτική και την Ανατολική Θεσσαλία, το μέγεθος της φάλαγγας έφθασε τα 1.300 περίπου παιδιά.

Επικεφαλής ήταν ο «Γούσιας», τον οποίον είχε καλέσει κοντά του ο Ζαχαριάδης. Τα παιδιά συνοδεύονταν από ένοπλο τμήμα 250 περίπου ανταρτών για την προστασία τους, αλλά και ως φρουροί τους για να μην λιποτακτήσουν.

Τα παιδιά ξεκίνησαν τη μεγάλη πορεία τους οργανωμένα σε στρατιωτικά τμήματα, Ομάδες, Διμοιρίες και Λόχους, παρότι άοπλα. Λόγω του χειμώνα αλλά και της ύπαρξης φυλακίων του ΕΣ, δεν επελέγη η συνήθης απ’ ευθείας διαδρομή μέσω της οροσειράς της Πίνδου, αλλά μια πολύ μακρύτερη μέσω Θεσσαλίας και Πιερίας. Η πορεία τους ήταν απρόσκοπτη όσο εκινούντο σε ορεινές, ανταρτοκρατούμενες περιοχές της Στερεάς και της Δυτικής Θεσσαλίας, μέχρι που έφθασαν στα χωριά των Φαρσάλων. Από εκεί, οι οδηγοί τους έθεσαν στόχο να περάσουν τη θεσσαλική πεδιάδα προς το Πήλιο, πριν κατευθυνθούν βόρεια μέσω ορεινού δρομολογίου. Φυσικά, η κίνησή τους έγινε πλέον αντιληπτή και ο ΕΣ και η Χωροφυλακή κίνησαν πολλές δυνάμεις να ανακόψουν την πορεία τους, ενώ συχνά άρχισαν να βάλλονται και από την Αεροπορία.

Με μεγάλη δυσκολία διέσχισαν τη λίμνη Κάρλα, η οποία παρότι είχε αρχίσει να αποξηραίνεται, είχε ακόμη νερά που σε κάποια σημεία έφθαναν στο ύψος ενός μέτρου. Πολλών παιδιών τα πόδια πρήστηκαν από τα παγωμένα νερά και τις λάσπες, άλλων έφυγαν τα παπούτσια και περπατούσαν με τεράστια δυσκολία. Περνώντας την Κάρλα, κατευθύνθηκαν στον Κίσσαβο, όπου βρήκαν προσωρινή προστασία από τις εκεί Μονάδες του «ΔΣΕ».

Ό,τι ακολούθησε ήταν ακόμη πιο δύσκολο. Πρώτα πέρασαν απέναντι προς τον Όλυμπο, όπου η πορεία τους προς Σαραντάπορο και Σέρβια ανεκόπη από τον ΕΣ. Γι’ αυτό θεωρήθηκε υπεύθυνο το Αρχηγείο Θεσσαλίας, γιατί δεν πήρε μέτρα υποδοχής της φάλαγγας στην περιοχή του Ολύμπου, παρά την εντολή του Γενικού Αρχηγείου. Εστράφησαν τότε ανατολικά, στην Πιερία, όπου τα παιδιά ταλαιπωρήθηκαν για αρκετό διάστημα, και όπου εκτυλίχθηκε το μεγαλύτερο μέρος της τραγωδίας.

Τελικά, η φάλαγγα χωρίσθηκε σε τρία μέρη, εκ των οποίων το πρώτο με τον «Γούσια» επικεφαλής και με την προστασία Μονάδος του «ΔΣΕ», έφθασε στον Γράμμο στο τέλος Μαρτίου 1948. Τα άλλα δύο τμήματα περιπλανήθηκαν περισσότερο, και όσα παιδιά επέζησαν έφθασαν στον Γράμμο προς το τέλος Απριλίου.

Στο διάστημα των 40 ημερών –που πήρε το κύριο τμήμα της φάλαγγας, και περισσότερο για τα δύο άλλα τμήματα– η φάλαγγα είχε τρομερές απώλειες, αφού μόνο 300–350 παιδιά έφθασαν στον Γράμμο. Στον δρόμο παιδιά δολοφονήθηκαν από τον «Γούσια» για παραδειγματισμό, συνήθως μετά από απόπειρα δραπέτευσης. Ο φυσικός δολοφόνος των παιδιών, σύμφωνα με τον καπετάνιο του ΕΛΑΣ και «Ταξίαρχο» του «ΔΣΕ» Αχιλλέα Παπαϊωάννου, ήταν ο γνωστός υποτακτικός του «Γούσια» Τάκης Σαρρής («Θησέας»). Εκτός της μανίας του «Γούσια» τα παιδιά αντιμετώπισαν ενέδρες και μάχες με τον Στρατό, κρυοπαγήματα, πνιγμούς, λιποταξίες, αιχμαλωσίες, αεροπορικές επιδρομές, ακόμη και κανονιοβολισμούς από πλοίο.

Μια εικόνα του τι τράβηξαν τα παιδιά μας δίνει ο Σάκης Μουμτζής: «Στα Πιέρια όρη η εμπροσθοφυλακή, καθώς έβρισκε σφραγισμένες από τον ΕΣ όλες τις διαβάσεις, αναγκάσθηκε να κινείται μπρός–πίσω, μεταξύ Λεπτοκαρυάς και Παντελεήμονα, κάτω από τους πολυβολισμούς των αεροπλάνων και τις βολές του πολεμικού πλοίου «Κανάρης». ....Η εμπροσθοφυλακή για να αποφύγει τις ενέδρες του ΕΣ και τις επιθέσεις των Λοκατζήδων, υποχρεώθηκε να πορεύεται σε υψόμετρο 2.000–2.200 μέτρων, όπου επικρατούσε θερμοκρασία –15οC. Εκεί, πολλά νέα παιδιά, αγόρια και κορίτσια ξεψύχησαν από το κρύο».

Οι περισσότεροι αριστεροί ιστοριογράφοι αποφεύγουν να αναφερθούν στο γεγονός της «Ταξιαρχίας των αόπλων». Οι λίγοι όμως που το αναφέρουν, ομολογούν το δράμα των παιδιών. Γράφει η ιστοσελίδα «Κατιούσα»: «Από τους 1.300 συναγωνιστές, επιστρατευμένους, εθελοντές κάπου 300–350 καταπονημένοι, τραυματισμένοι και άρρωστοι, κατάφεραν να φθάσουν στον προορισμό τους στο Γενικό Αρχηγείο, να ενισχύσουν τις μάχιμες μονάδες του ΔΣΕ».
Η αλήθεια είναι ότι εκτός από τα 300–350 παιδιά που έφθασαν στον Γράμμο και εντάχθηκαν στον «ΔΣΕ», άλλα περίπου 250 παιδιά αυτομόλησαν στον ΕΣ και εστάλησαν πίσω στα σπίτια τους.

Μια δραματική περιγραφή της πορείας της «Ταξιαρχίας των αόπλων» έχει δόσει το στέλεχος της Αριστεράς Πέτρος Ανταίος που συμμετείχε ως συνοδός: «Ένα από τα δραματικότερα περιστατικά που έζησα στον εμφύλιο που ήταν Ελληνοελληνικός πόλεμος, άρα τραγωδία, ήταν αυτή η α¬φάνταστη πορεία 1.300 παιδιών από δεκατέσσερα, δεκαεννέα, είκοσι χρονών, από τη Βραχιά της Ευρυτανίας να βγουν στο Γράμμο (υπεύθυνος για την επιχείρηση ήταν ο Γιώργος Γούσιας, ένας από τους έμπιστους του Ζαχαριάδη).
Πραγματικά ο Γούσιας έκανε δυο τρεις εκτελέσεις ανθρώπων, παιδιά δηλαδή, δεκαπέντε χρονών που επιχείρησαν να φύγουν. Το φυσιολογικό που είχαν ακολουθήσει και οι άλλες φάλαγγες ήταν να πάμε από την Πίνδο, την ορεινή. Δύσκολη θάτανε. Φλεβάρη γίνεται, Φλεβάρη του ’48, αλλά ήταν κάπως και στρατιωτικά και ανθρώπινα σωστό. Ο Γούσιας, ήθελε να πάμε από κάτω (…)
- Την τριακοστή ένατη, τεσσαρακοστή μέρα, βγήκαμε αντίκρυ προς τις προσβάσεις του Γράμμου, σέρνοντας νεκρούς… και την ελπίδα… άλλα παιδιά…
Δηλαδή, από τα 1.300 παιδιά φτάσανε απάνω γύρω στα τρακόσια.

Σακατεύτηκαν χίλια παιδιά! Ο ανθός της νεολαίας της Ρούμελης, ο οποίος φυσικά δεν ήταν αγωνιστές, ώριμοι, οι περισσότεροι ήταν επιστρατευμένοι από τα χωριά που έμειναν και τα μάζεψε ο Γούσιας, κορίτσια και αγόρια…»

Παρόμοια δυσκολία και καταστροφικές απώλειες είχε και μια αποστολή 1.000 περίπου νέων, αγοριών και κοριτσιών, στην μεγάλη τους πλειονότητα βιαίως στρατολογημένων, που ξεκίνησε από την Ανατολική Μακεδονία με προορισμό τον Γράμμο. Η πείνα, η σωματική εξάντληση, η ταλαιπωρία και η κακοκαιρία τους αποδεκάτησαν, με αποτέλεσμα να φθάσουν στον Γράμμο 300 περίπου. Τον μεγαλύτερο ποσοστό θανάτων το υπέφεραν οι κοπέλες».

Πηγές:
«Ο Ανθός της Ρούμελης», «Κατιούσα», 14 Ιανουαρίου 2024.
«1944–1949, Ιστορίες από τον Εμφύλιο. Πως η Ελλάδα παρέμεινε στον ελεύθερο κόσμο», Σάκης Μουμτζής, Εκδ. Επίκεντρο, 2016, Τόμος Β΄, σελ. 111.
«Ρεπορτάζ Χωρίς σύνορα», ΝΕΤ, 17/2/2000), Πέτρος Ανταίος (Σταύρος Γιαννακόπουλος).
«Δημήτρης Βλαντάς. Ημερολόγιο 1947–49», επιμέλεια Νίκος Μαρατζίδης, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, σελ 219.
«Πορεία Θανάτου», Βασίλης Γ. Σανδρής, εκδόσεις Επίκεντρο 2018