Σάκης Μουμτζής

Τα αδιέξοδα της διγλωσσίας

Ο εκλεκτός αναγνώστης της «Καθημερινής» Ιωάννης Κ. Θεοδωρόπουλος, σε επιστολή του (14/8/2026) αναφέρεται στον ρόλο του Αλέξη Κύρου στην ανακίνηση του Κυπριακού το 1954 και στην αντίθεση των ανακτόρων στη διεθνοποίησή του. Οπως επισημαίνει ο κ. Ι.Κ. Θεοδωρόπουλος, ο Α. Κύρου ως πρόξενος της Ελλάδας στη Λευκωσία, οργάνωσε το 1931 την εξέγερση κατά των Βρετανών, ενέργεια που προκάλεσε την αποδοκιμασία του Ελευθερίου Βενιζέλου. Στη συνέχεια, στις αρχές της δεκαετίας του 1950, οι κυβερνήσεις των Φιλελευθέρων, τιμώντας την παρακαταθήκη του πατριάρχη τους, αρνήθηκαν στους Κυπρίους τη συνδρομή της Ελλάδας στον αγώνα τους για την ένωση.

Ο Α. Παπάγος, και λόγω των κακών σχέσεών του με τον Αντονι Ιντεν και λόγω των πιέσεων που ασκούσε ο Α. Κύρου, άνοιξε την υπόθεση της ένωσης της Μεγαλονήσου με την Ελλάδα το 1954. Μάλιστα, με την προτροπή και του υπουργού Εξωτερικών Στέφανου Στεφανόπουλου έθεσε το πρόβλημα στον ΟΗΕ. Προς αυτήν την κατεύθυνση πίεζε και η Εθναρχία της Κύπρου, με τον Μακάριο να απειλεί ότι αν δεν καταθέσει η Ελλάδα το σχετικό αίτημα στον ΟΗΕ, θα το πράξει μια χώρα του σοσιαλιστικού στρατοπέδου ή μια αραβική χώρα.

Αυτές τις εξελίξεις τις έβλεπαν με επιφύλαξη σχεδόν όλες οι προσωπικότητες των αστικών κομμάτων. Ομως τις επιφυλάξεις τους τις διατύπωναν σε ιδιωτικές συζητήσεις, ενώ στον δημόσιο λόγο τους υπερθεμάτιζαν σε πατριωτισμό, ακολουθώντας την κοινή γνώμη. Μόλις μερικά χρόνια από τη λήξη του εμφυλίου πολέμου, στο αστικό στρατόπεδο το μείζον ήταν η αδιατάρακτη πορεία της Ελλάδας στον δυτικό κόσμο και η συνοχή του ΝΑΤΟ. Στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου ο από βορράν κίνδυνος ήταν μεν υπαρκτός, αλλά το Κυπριακό ανεδείκνυε άλλες προτεραιότητες. Μάλιστα, οι δύο ταυτόσημες επιστολές που απέστειλε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Φόστερ Ντάλες σε Αθήνα και Αγκυρα, μετά τα Σεπτεμβριανά, με τις οποίες εξίσωνε το θύμα με τον θύτη, έκαναν ακόμη και τον Σοφοκλή Βενιζέλο να μιλήσει για το ενδεχόμενο η Ελλάδα να επανεξετάσει τις συμμαχίες της.

Από αυτή τη διγλωσσία, εξαίρεση αποτέλεσαν ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, ο οποίος, ως φιλοβενιζελικός, ευθαρσώς μίλησε για το άκαιρο της ανακίνησης του Κυπριακού από τον Παπάγο, και λίγο αργότερα ο Παναγιώτης Πιπινέλης, ο οποίος δέχθηκε πως το σχέδιο Ράντκλιφ θα μπορούσε να αποτελέσει βάση για συζήτηση. Την παραδοχή αυτή την πλήρωσε με την αποτυχία του να εκλεγεί βουλευτής στις εκλογές του 1958. Ολο αυτό το σκηνικό του εθνικού συναγερμού γύρω από την ένωση εκ των πραγμάτων κατέστησε τον Μακάριο ρυθμιστή και των εσωτερικών εξελίξεων στην Ελλάδα. Για τον λόγο αυτόν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής απαίτησε η συμφωνία του Λονδίνου να φέρει και την υπογραφή του.

Ηθικόν δίδαγμα: Η διγλωσσία, ιδίως σε εθνικά θέματα, οδηγεί σε αδιέξοδα. Οι ηγέτες οφείλουν να μπαίνουν μπροστά.

ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΑΡΘΡΟ ΜΟΥ 20/8/2026