Τρίτη 23 Ιουνίου 2026

 Ioannis Daskarolis

21 καθηγητές απολύθηκαν από το Πανεπιστήμιο Αθηνών τον Ιανουάριο του 1918 λόγω των πολιτικών τους πεποιθήσεων.
Οι εκκαθαρίσεις στην ανώτατη Εκπαίδευση εγκαινιάστηκαν από τον Δημήτριο Δίγκα με την απαγόρευση να γυρίσουν στις έδρες τους στο Πανεπιστήμιο όσοι καθηγητές είχαν υπουργοποιηθεί στις κυβερνήσεις του 1916-1917.
Αλλά οι εκκαθαρίσεις κορυφώθηκαν με την εμβληματική απόλυση 21 αντιβενιζελικών καθηγητών του Πανεπιστήμιου Αθηνών όλων των ειδικοτήτων, τον Ιανουάριο του 1918. Η απόλυσή τους είχε ζητηθεί με ένταση από τον βενιζελικό Τύπο ήδη από το καλοκαίρι του 1917, ενώ ο Αστήρ είχε χαρακτηρίσει τους πανεπιστημιακούς ως επιστημονικά καθάρματα, ζητώντας να απολυθούν όλοι και να κλείσει το Πανεπιστήμιο για δύο μήνες μέχρι να προσληφθούν άλλοι. Ο Ανδρέας Καβαφάκης υποστήριζε ότι η Ελλάδα δεν χρειαζόταν λαμπρούς επιστήμονες αλλά ακέραιους χαρακτήρες, ζητώντας από την κυβέρνηση να λάβει το σάρωθρο και να καθαρίσει την Παιδεία από το άγος.

Μεταξύ των απολυμένων ήταν o καθηγητής Γεωλογίας και πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών Θεόδωρος Σκούφος, ο καθηγητής Μαιευτικής και αντιπρύτανης Κωνσταντίνος Λούρος, ο καθηγητής του Αστικού Δικαίου Κωνσταντίνος Πολυγένης, ο καθηγητής Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής Νικόλαος Εξαρχόπουλος, ο καθηγητής Βοτανικής Σπυρίδων Μαλιαράκης, ο καθηγητής Χειρουργικής Κωνσταντίνος Μερμηγκας, ο καθηγητής Συφιλιδολογίας Βασίλειος Πρωτόπουλος, ο καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας Νικόλαος Γουναράκης και ο καθηγητής Σιδηροδρομικής Δημοσθένης Πρωτοπαπαδάκης, που εκτός από αντιβενιζελικός ήταν και αδερφός του αντιβενιζελικού βουλευτή Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη. Ο διαπρεπής ιστορικός Παύλος Καρολίδης απολύθηκε από την θέση του γιατί είχε υποστηρίξει δημοσίως την ιδέα της Βασιλείας και είχε εκφωνήσει πανηγυρικό λόγο κατά την ονομαστική γιορτή του Κωνσταντίνου το 1916.
Άλλο θύμα των εκκαθαρίσεων ήταν ο Αντώνιος Μομφεράτος κορυφαίος νομικός της εποχής και καθηγητής Αστικού Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών. Ο Μομφεράτος είχε επιτελέσει σημαντικό έργο και ως υπουργός Παιδείας το 1901, ασχολούμενος με την δημιουργία του πρώτου μαθητικού θρανίου, ενώ ήταν ο υπουργός που δημιούργησε και δημοσίευσε τον πρώτο νόμο του ενοικιοστασίου στη Χώρα, ένα φιλολαϊκό νομοθέτημα με πολλές πρόνοιες υπέρ των ενοικιαστών που επηρέασε ευεργετικά την οικονομική ζωή του τόπου για πέντε δεκαετίες τουλάχιστον. Ο Μομφεράτος είχε διατελέσει υπουργός Δικαιοσύνης στην κυβέρνηση Ζαΐμη το 1916 και ήταν γνωστός αντιβενιζελικός, λόγοι αρκετοί για να χάσει την πανεπιστημιακή του έδρα το 1918. Μετά την απόλυσή του από το Πανεπιστήμιο εκτοπίστηκε σε νησί, αλλά λόγω των κακουχιών της εξορίας νόσησε πολύ σοβαρά και μεταφέρθηκε εσπευσμένα στον Ευαγγελισμό, όπου νοσηλεύτηκε υπό φρούρηση για πολλούς μήνες.
Τις απολύσεις, που υποβοήθησαν παρασκηνιακά όσοι βενιζελικοί εποφθαλμιούσαν τις θέσεις τους, γνωστοποίησε με έγγραφό του ο Δημήτριος Γληνός, αν και ο Γερουλάνος παραδέχεται ότι τουλάχιστον ο Σκούφος είχε εκτεθεί υπέρ του Βασιλιά. Ήταν γνωστό ότι πολλοί από όσους απολύθηκαν ήταν οπαδοί της Βασιλείας και του Κωνσταντίνου προσωπικά, ενώ στα γεγονότα των Νοεμβριανών δεν είχαν αντιδράσει. Αντιθέτως κάποιοι εξ αυτών τα δικαιολόγησαν με δημόσιες παρεμβάσεις και δηλώσεις τους. Επίσης, οι περισσότεροι είχαν πραγματοποιήσει ανώτατες σπουδές στη Γερμανία, παράγοντας πολύ επιβαρυντικός για την διατήρηση της έδρας τους στο Πανεπιστήμιο σε εκείνη την χρονική συγκυρία.
Αλλά ακόμη και στην αντικατάσταση όσων απολύθηκαν υπήρξε παρασκηνιακή παρέμβαση της κυβέρνησης. Έτσι, τη θέση του καθηγητή Μαρίνου Γερουλάνου αντί να την καταλάβει ο Μαθιός Μακκάς που την δικαιούταν βάσει βιογραφικού, σπουδών και ηλικίας, την κατέλαβε ο νεότερός του και γνωστός βενιζελικός Πολύβιος Κορύλλος.
Από το βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος και το εσωτερικό μέτωπο (1917-1920)

Δεν υπάρχουν σχόλια: